Backstage (बॅकस्टेज)

बॅकस्टेज

'बॅकस्टेज' हे पुस्तक माँटेक सिंग अहलुवालिया यांच्या विलक्षण जीवनाचा पडदा उघडते. सिकंदराबादमधील साध्या सुरुवातीपासून नवी दिल्लीतील सत्तेच्या केंद्रापर्यंतच्या अहलुवालिया यांच्या तेजस्वी प्रवासाचा मागोवा घेत हे पुस्तक भारताची आर्थिक कहाणी कशी घडली आणि आकाराला आली याचा अंतर्गत दृष्टिकोन देणारे प्रभावी आत्मकथन आहे. राज्यनियंत्रित अर्थव्यवस्थेकडून बाजारपेठाधारित अर्थव्यवस्थेकडे भारताच्या संक्रमणात अहलुवालिया यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. तब्बल तीन दशके ते भारताच्या आर्थिक धोरणनिर्मितीच्या सर्वोच्च पातळीवर सातत्याने कार्यरत होते. हे पुस्तक भारताच्या अलीकडील इतिहासातील राजकारण, व्यक्तिमत्त्वे, घटना आणि संकटांचा वेध घेते. केवळ आकडेवारीपलीकडे जाऊन ते आर्थिक सुधारणांमागील राजकारण जिवंत करते. सुरुवातीला पंतप्रधान राजीव गांधी यांच्या काळात हळूहळू सुरू झालेल्या सुधारणांना १९९१ साली तीव्र परकीय चलन तुटवड्याच्या संकटाच्या पार्श्वभूमीवर मोठी गती मिळाली. त्या निर्णायक काळात वाणिज्य सचिव आणि अर्थ सचिव म्हणून कार्यरत असलेल्या अहलुवालिया यांनी आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीच्या कार्यक्रमातील अटींनुसार राबविण्यात आलेल्या सुधारणांबाबत त्या काळात झालेले आरोप फेटाळले आहेत. त्यांच्या मते या सुधारणा भारताने स्वतः आखलेल्या होत्या; त्या आयएमएफने अनिच्छुक भारतावर लादलेल्या नव्हत्या. अहलुवालिया यांनी यूपीए सरकारच्या कार्यकाळातील यश-अपयशाचाही सखोल ऊहापोह केला आहे. या काळात ते नियोजन आयोगाचे उपाध्यक्ष म्हणून कॅबिनेट दर्जाच्या पदावर कार्यरत होते. यूपीएच्या पहिल्या कार्यकाळात झालेल्या भारताच्या वेगवान आर्थिक वाढीची कहाणी तसेच दारिद्र्य निर्मूलनातील ऐतिहासिक कामगिरी यांचा ते आढावा घेतात. त्याचबरोबर यूपीए-२ च्या अंतिम टप्प्यात निर्माण झालेल्या धोरणात्मक अडथळे आणि भ्रष्टाचाराच्या आरोपांवरही ते स्पष्टपणे भाष्य करतात. विनोदबुद्धी, सहज शैली आणि बौद्धिक तीक्ष्णतेने सजलेले हे पुस्तक भारताच्या आर्थिक आणि राजकीय इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण आणि अधिकृत योगदान मानले जाते; कारण ते अशा व्यक्तीने लिहिले आहे जी या प्रक्रियेच्या केंद्रस्थानी होती.

लेखक. मॉंटेक सिंग अहलुवालीया 
अनुवादित लेखक. जी. बी. देशमुख 
प्रकाशक. मेहता पब्लिशिंग हाऊस