Shunyasth (शून्यस्थ)

शून्यस्थ 

सत्य एक मोठे शून्य आहे ज्याचा आकार अनंत विश्वाएवढा आहे. तेच शून्यस्थ. 

'शून्यस्थ' ही विज्ञानयुगातील मावनवाच्या अस्तित्वाचा शोध घेणारी रूपकात्मक आणि तात्विक कथा आहे. देव आणि मानव यांच्यातील सत्तासंघर्षांतून चेतना, स्वातंत्र्य आणि जबाबदारीचे प्रश्न उभे राहतात. विज्ञान, अणुऊर्जा आणि यंत्रमानवांच्या उदयानंतर देवत्व स्वतःच्या अर्थावरच पुनर्विचार करू लागते. मानव स्वतःचाच देव होण्याच्या उंबरठ्यावर उभा आहे ; पण त्याचवेळी अंतर्मनातील पोकळीही वाढत आहे. 

धर्म, नैतिकता आणि तत्वज्ञान यांच्या पारंपरिक चौकटी ढासळताना दिसतात. सत्तेचे केंद्रीकरण आणि तिचे विसर्जन यांचा प्रवास कथानकातून उलगडतो. व्यक्तींच्या जीवनकथांतून आधुनिक मनाची तुटलेली अवस्था प्रकर्षाने समोर येते. ही कथा उत्तरांपेक्षा प्रश्नांना अधिक महत्व देते. वाचकाला ती अंतर्मुख करून स्वतःच्या अस्तित्वाशी सामना करायला भाग पाडते. 

'शून्यस्थ' ही कादंबरी मानवाने विज्ञानयुगात घेतलेल्या उतुंग झेपेबरोबरच, त्यातून निर्माण होणाऱ्या अस्तित्ववादी प्रश्नांवर प्रकाश टाकते. यांत्रिकीकरणातून राष्ट्र, धर्म आणि अर्थ या सत्तांचे केंद्रीकरण होत असेल तरी त्यातून निर्माण होणारे अपराध देखील तितकेच प्रगत होतात. मातृत्वापासून ते न्याय, विधिमंडळापर्यंत आपला ठसा उमटून पाहणारा यंत्रमानव, तितकेच गुंतागुंतीचे प्रश्न निर्माण करतो. 

ही कादंबरी, या सर्व यंत्रमानवाच्या व्याप्तीतून प्रवास करत अंतर्मन, तत्वज्ञान, न्याय, समाजाचे अंग यांना स्पर्श करत जाते. त्याचप्रमाणे, इंद्रसभेत विविध देवतांच्या संवादातून मानवाच्या मूळ दुःखावर प्रकाश टाकूनमी देवत्व संपवण्या ऐवजी त्याला नवे प्रेरणास्थान बनवण्याच्या प्रयत्न केला जातो.

लेखक : श्रीकृष्ण रामचंद्र कुलकर्णी  
प्रकाशक : बुकगंगा पब्लिकेशन्स